programma's

1. Radio Kamerorkest onder leiding van Mark Foster op zondagmiddag 4 november 2001 in Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht met medewerking van Machiko Takahashi, fluit.
Japan en de Verenigde Staten van Amerika

Toru Takemitsu Archipelago S. (1993) voor 21 spelers 12'
Kazuo Fukushima Hi-Kyo (1962) 10'
mmv Machiko Takahashi, fluit
Tokuhide Niimi Chain of Life (1993) 20'

pauze

Steve Mackey Square Holes, Round Pegs (1987) 11'
Nederlandse première

Ingram Marshall Fog Tropes (1982) voor kopersextet & tape 10'
Nederlandse première

John Adams Scratchband (1996) for amplified ensemble 12'

2. Radio Symfonie Orkest onder leiding van Pascal Rogé op zondagmiddag 6 januari 2002 in Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht met medewerking van Ara Barkhtikyan (zurna); Vazgen Makaryan (duduk); Steve Mackey, electrische gitaar.
Verenigde Staten van Amerika en Armenië

Kamran Ince Fest (1998) for new music ensemble and orchestra 26'
Nederlandse première

Steve Mackey Tuck and Roll (1999) voor electrische gitaar & orkest 23'
mmv Steve Mackey, electrische guitar
1. Anthem 3. Intrigue 4. Puffe

pauze

Avet Terteryan Symfonie no. 3 (1973) voor groot orkest, Duduk en Zurna 26'mmv Ara Barkhtikyan, zurna en Vazgen Makaryan, duduk
Nederlandse première

Toelichting bij de programma's

Wie is een typisch Amerikaanse componist? Waar vinden momenteel interessante muzikale ontwikkelingen plaats? Wie schrijft er onmiskenbaar Japanse muziek? In welk land tref je de meeste jonge componisten aan die voor orkest schrijven? Bestaat er zoiets als Weense muziek? Dit zijn geen vragen uit een quiz maar gedachten, uitmondend in een tweetal concerten onder de naam De Wereld Rond. In het seizoen 2001/2002 programmeerde de NPS onder deze naam twee programma's op zondag 4 november aanstaande door het Radio Kamerorkest onder leiding van Mark Foster en op zondag 6 januari door het Radio Symfonie Orkest onder leiding van Pascal Rogé. Beide concerten zullen plaatsvinden in Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht.

Internet, mobieltjes, goedkope vliegreizen, televisie (maar ook radio), geluidsdragers, verlaagde telefoontarieven. De mogelijkheden die dagelijks aangereikt worden om ons daadwerkelijk actueel cosmopoliet te kunnen voelen liegen er niet om. Niets Oosters is voor de Europeaan meer vreemd, niets Westers is de Japanner onbekend.

In deze tijd, waarin de componist meer en meer cosmopoliet wordt, lijkt het steeds moeizamer te worden om nog te kunnen spreken van muzikaal nationalisme. In De Wereld Rond zijn vooral recente composities geprogrammeerd waarbij de componist met het vingertje nagewezen wordt: "typische Japanner", "heuse Amerikaan", "echt een Balt"! Uiteraard is de volksmuziek één van de belangrijke bouwstenen voor de fundamenten van deze reeks concerten die zich tot in het jaar 2004 zal uitstrekken.
Maar is wel iedereen het altijd eens over wat wat is en wie waar thuis hoort? In de oren van een Engelsman klinkt Louis Andriessen typisch Nederlands. In de oren van een Nederlander klinkt Andriessen typisch Amerikaans. Of kan een benadering misschien óók herkenbaar zijn? Is de Nederlanse componist die over het algemeen zuinig is in zijn materiaalkeuze een product van het calvinisme?

In De Wereld Rond worden er misschien wel veel meer vragen gesteld dan eenduidige antwoorden gegeven. Waar het in De Wereld Rond vooral om gaat is de geur van de wortels van de muziek.

Om zoveel mogelijk tegenstellingen te kunnen krijgen is er voor gekozen om per concert twee landen tegenover elkaar te zetten. Tijdens het concert door het Radio Kamerorkest op 4 november zijn dat Japan en de Verenigde Staten.

Uit Japan worden drie op zichzelf al heel verschillende componisten uitgevoerd: Kazuo Fukushima , Toru Takemitsu en Tokuhide Niimi.
Kazuo Fukushima was één van de eerste Japanners die in de zestiger jaren een hoorbare synthese tussen de moderne muziek uit het Westen en die uit Japan aanbracht. Eén van de in het oog lopende karakteristieken is zijn manier van schrijven voor de dwarsfluit die wijst naar de manier van spelen op de biwa.
Op het eerste gehoor schreef de drie jaar geleden overleden beroemdste Japanse componist Toru Takemitsu muziek die allerminst Japans aandoet. Sommige kenners van Japanse tuinen beweren echter dat zijn benadering wel degelijk Japans was. Misschien komt dit wel door zijn nogal arcadisch aandoende kleurrijke instrumentatie.
Zijn Archipelago S. is geschreven voor 21 instrumenten die over de hele zaal verdeeld zijn. Deze ruimtelijke opstelling is bijzonder geschikt voor realisatie in Muziekcentrum Vredenburg.
Tokuhidi Niimi is de enige nog levende van deze Japanners. Niimi is een soort moderne romanticus. Zijn muziek reflecteert twee werelden: een melodische waarin alles delicaat, elegant en sensueel is met volksmuziekachtige instrumentale verglijdingen en een ritmische, die wordt gekenmerkt door, zoals hij zelf zegt, 'constructieve energie'.
Tegenover de zekere beheerstheid van dit drietal staan Steve Mackey, Ingram Marshall en John Adams. Als elkaar rakende kenmerken zouden energie, tonaliteit, kitsch, motoriek, minimaal materiaal en instrumentatie genoemd kunnen worden. Fog Tropes voor kopersextet en tape van Ingram Marshall zal door de akoestiche mogelijkheden van de grote zaal van Muziekcentrum Vredenburg geweldig klinken.

Dezelfde kenmerken kunnen ervaren worden op het tweede concert door het Radio Symfonie Orkest op 6 januari 2002. Op dit programma staan de Verenigde Staten ditmaal tegenover Armenië.
Steve Mackey, zelf uitmuntend electrisch gitarist, zal de solist zijn in de Europese première van zijn Tuck and Roll. De NPS heeft al in een vroeg stadium geprobeerd goede bindingen met Mackey aan te gaan.Tijdens het Holland Festival 2003 zal dit grote talent een belangrijke rol gaan spelen als instrumentalist en componist.
Macckey's spitsvondige taal laat zich uitmuntend combineren met de veel vloeiender en geslepen taal van de van Turkse ouders afkomstige Amerikaan Kamran Ince aan wie een paar jaar geleden een avond door het Holland Festival gewijd werd.
In Fest soleert een modern ensemble dat muzikale beelden oproept die in de Turkse volksmuziek thuishoren en die ook echt hoorbaar zijn. Er ontstaat een apart effect. Ondanks zijn Turkse inspiratiebronnen blijfd Ince onmiskenbaar Amerikaans.

De Armeen Avet Terteryan is in ons land onbekend. Onterecht overigens. Het afgelopen seizoen werd in de NPS-serie Muziek in Her(t)z zijn Zesde Symfonie voor orkest en negen fonogrammen uitgevoerd. Het was een indrukwekkende, ruim een half uur durende meeslepende meditatie van een soort muziek die alleen maar in Oost Europa geschreven had kunnen zijn. Niet minder bijzonder is zijn Derde Symfonie waarin de Armeense duduk en zurna de hoofdrol spelen in een klankveldenwereld die tegelijkertijd weer heel on-Armeens is.

Robert Nasveld