NATUURDAG

NPS-VPRO Supplement, maandag 2 juni 1997, Radio 4

Terwijl het lapje grond dat Nederland heet, volgepland wordt met woonwijken, bedrijfsterreinen, recreatiegebieden en verkeersaders, blijft er nauwelijks ruimte voor plaatsen zonder economisch nut. Terwijl de technologie zich verder ontwikkelt, werpen we steeds meer barricaden op tegen invloeden van buitenaf. Al maken we steeds efficiënter gebruik van de tijd, toch blijft er steeds minder over om in zalige ledigheid door te brengen.

Vandaag nemen VPRO en NPS de tijd en besteden die aan wat wel beschouwd wordt als de minst nuttige van alle zaken: de natuur. De luisteraar krijgt de gelegenheid om in alle rust getuige te zijn van plaatsen en krachten die zich onttrekken aan de controle van de mens.

Van minuscuul tot galactisch formaat - van de alom aanwezige mier en de meest betoverende vogels, via scheurend ijs en wervelstormen tot de achtergrondruis van het heelal. Als de mens er al niet geweest is, heeft hij er wel zijn oor te luisteren gelegd; en er geluiden aangetroffen die hij waard vond om vast te leggen.

Vooral de stem van de natuur zal te horen zijn, maar ook wat de mens daartegenover gesteld heeft. Rituelen en liederen waarin natuurvolken de krachten om hen heen (die hen even gemakkelijk kunnen voeden als doden) aanspreken en proberen gunstig te stemmen. Werk van componisten die gegrepen zijn door de muzikaliteit die ze in de natuur horen. De een bootst geluiden na, terwijl de ander een taal spreekt waarin hij de natuur tegemoet komt. Zo staat in rituele liederen van de Kaluli uit Papua Nieuw Guinea, waarin gevoelens van diepe smart worden geuit, de roep van een duif centraal. De Bororo uit Brazilië en de Bayaka uit de Centraal Afrikaanse Republiek lijken in hun liederen op te willen gaan in hun leefomgeving.

Ook Westerse componisten hebben zich door de eeuwen heen laten inspireren door de natuur. De koekoek en de nachtegaal zijn niet weg te denken uit het repertoire, waarbij de eerste altijd net wat beter herkenbaar was dan de laatste. Imitatoren, zoals Haydn in zijn Koekoekssymfonie en Messiaen met zijn muzikale volières, zijn het meest bekend. Béla Bartók en Arnold Schoenberg verklankten de sfeer van een natuurlijke omgeving in Out of Doors en Verklärte Nacht. John Cage probeerde het wezen van een Japanse Zen-tuin te vangen in Ryoanji.

De Fransman Luc Ferrari bouwt met akoestische instrumenten en electronica poëtische en sensuele klanklandschappen. David Dunn trok de Grand Canyon in en liet daar een compositie spelen waarin muziek en omgeving één geheel werden. Op een recente live-cd van het Nederlandse Maciunas Ensemble zijn vogels en musici gelijkwaardige partners. Een iets andere benadering van deze materie is te horen bij Henry Kaiser die vond dat de honden in zijn buurt niet onderdeden voor componisten van minimal music. En laten we ook niet de bijdrage vergeten die het Monty Python team leverde aan de Westerse muziek met de uitvinding en bespeling van het muizenorgel.

Geluiden uit de natuur, muziek die erop geïnspireerd is, mythen en verhalen waarin de mens zijn verbondenheid met de natuurlijke omgeving uitdrukt, zijn te horen in twee blokken (13.10 uur tot 17.00 uur en 20.02 uur tot 24.00 uur), die dag en nacht vertegenwoordigen. Dit smakelijk vruchtvlees omgeeft een harde kern (17.07 uur tot 20.00 uur) met interviews, rondetafelgesprekken, en studiogasten, van tijd tot tijd onderbroken door natuurlijke intermezzo's. Genodigden zijn onderzoekers, kunstenaars, publicisten en anderen die een mening gevormd hebben over de vraag of de natuur al of niet enig nut voor de mens heeft - of wij zonder haar eigenlijk wel kunnen leven.

De uitzending van de NATUURDAG komt tot 20:00 uur rechtstreeks vanuit Kasteel Groeneveld in Baarn. Luisteraars en bezoekers zijn van harte welkom tussen 13:00 en 20:00 uur. Zowel op zondag 1 juni als tijdens de rechtstreekse uitzending op 2 juni a.s. wordt in het park van Kasteel Groeneveld een GROTE VOGEL CONCERT gehouden. Het idee voor dit concert is ontstaan vanuit de samenwerking tussen Jean Roché (Sittelle) en de Groupe de Musiques Vivantes de Lyon (Frankrijk).

NATUURDAG (een co-productie van NPS & VPRO) wordt gemaakt door: Armeno Alberts, Anneke van Dulken, Vincent van Engelen, Els le Fèbre, Michael Fahres, Heleen Nottrot, René van Peer, Piet Hein van de Poel, Walter Slosse en Marc Wielaert.