 Mini-serie:
Rondom Kaikhosru Sorabji (1892-1988)
Extra
lange uitzending van 4FM en Supplement op 20 april 2003 van 20.00 -
01.00 uur!
Toelichting
door Robert Nasveld
Kaikhosru
Sorabji was een fenomeen. Deze Engelse componist van uiterst moeilijke
pianomuziek leefde teruggetrokken, stond het nemen van foto's niet toe,
gaf geen interviews en meed ieder contact met het publiek. Alleen bij
heel bijzondere gelegenheden voerde hij - overigens onwillig - wel eens
een eigen werk uit. Kasten vol muziek schreef deze zonderling die van
Parsi afkomst was. Openbare uitvoering van zijn composities stelde Sorabji
niet op prijs en als dat dan toch gebeurde 'zou hij er de straat niet
voor oversteken'.
Sorabji's
algemene en muzikale opvoeding was, geheel passend bij het vooroorlogse
milieu, privé. Aan de muzikale wieg stond zijn Siciliaans/Spaanse
moeder die zangeres was.
Al tijdens zijn jeugd raakte Sorabji gefascineerd door de nieuwe muziek
van componisten zoals Mahler, Debussy, Schönberg, Skrjabin, Szymanovski
en verzamelde hij fanatiek partituren.
In 1913 besloot Sorabji om muziekcriticus te worden. In diezelfde tijd
ontdekte hij zijn talenten als componist en sprongen de sluizen van
zijn verbeelding open. Een onafgebroken stroom van ideeën hield
tot zo'n acht jaar voor zijn dood aan en leverde een oeuvre op waar
musicologen zich nog over moeten ontfermen.
Sorabji groeide op in een tijd waarin een enorme explosie plaatsvond
op het gebied van de kunst. Ook hij werd meegesleept door de stormachtige
ontwikkelingen en kwam tot een heel eigen muziekstijl die de invloed
van componisten als Busoni en Debussy verraadt. Menig componist van
nu zal zich achter de oren krabben als hij de complexe ritmische figuren
analyseert die Sorabji al in de twintiger jaren van de vorige eeuw opschreef.
Tussen
1915 en 1984 werkte Sorabji aan een oeuvre dat uit meer dan honderd
werken bestaat. De meeste zijn voor piano, sommige daarvan hebben een
lengte van drie tot vier uur en vragen om een volledige pianist die
alles in huis heeft. Speelt een pianist een stuk van een dergelijke
lengte technisch matig en in een te langzaam tempo dan wordt dat een
hele zit. Het overkwam Sorabji rond 1930. Sindsdien verbood hij iedere
uitvoering van zijn muziek en trad zelf ook niet meer op. Hij was van
mening dat zijn stukken blijkbaar niet geschikt waren voor de conventionele
podiumpraktijk.
Naast het toch blijven componeren verdiende hij zijn boterham als recensent
voor The New Age en The New English Weekly. Daarnaast schreef hij artikelen,
essays, letters-to-the-editor.
In 1976
bezocht de Zuid-Afrikaanse pianist Yonti Solomon Sorabji, speelde diens
muziek voor en kreeg permissie om zijn composities en publique uit te
gaan voeren. Deze historische Londense reeks voordrachten bracht een
kentering teweeg in de belangstelling voor Sorabji's muziek.
Een kleine maar fijne groep toppianisten presenteerde in de jaren daarop
zijn inmiddels beroemd geworden bijna vijf uur durende Opus Clavicembalisticum
(1930), de kroon op de carrière van de overleden pianist John
Ogdon. Niet zo heel veel later bracht Geoffrey Madge in Muziekcentrum
Vredenburg de Nederlandse première van dit stuk dat door de NOS
werd opgenomen en op plaat uitgebracht. In 1989 werd twee uur lang Musica
Nova Special aan Sorabji gewijd. Deze uitzending, waar toen een jaar
lang materiaal voor verzameld werd, bevatte zeldzame interviews en opnames
en was daarom uniek te noemen.
De NOS - inmiddels NPS -heeft na die gedenkwaardige uitvoering van Opus
Clavicembalisticum en uitzendingen de belangstelling voor de figuur
Kaikhosru Sorabji nooit verloren en volgt wie er zich zoal aan het inmiddels
vrij uit te voeren repertoire waagt en wat daar uit komt.
In drie concerten wordt gepoogd een ruim beeld van dit bête noire
te schetsen. Om zo veelzijdig mogelijke programma's aan te bieden wordt
werk van Sorabji gecombineerd met muziek van componisten die pasten
in Sorabji's denkwereld. Met toondichters zoals Percy Grainger correspondeerde
hij, Frederick Delius was een goede vriend van hem. En natuurlijk mag
zijn idool de Italiaan Ferruccio Busoni niet ontbreken.
De miniserie
wordt uiteraard geopend met een pianorecital, gegeven door Jonathan
Powell, een pianist die in staat is om technische hoogstandjes te combineren
met een muzikaal meeslepend betoog. Geen van Sorabji's geprogrammeerde
stukken is in Nederland tot op heden uitgevoerd.
Jonathan Powell, inmiddels Sorabji specialist, zal zelfs een wereldpremière
presenteren.
Het is
bij insiders bekend dat de meeste stukken van Sorabji voor piano zijn
geschreven. Maar hoe goed was de componist in het schrijven voor andere
bezettingen? Het antwoord wordt gegeven op het tweede programma door
het Belgische Quatuor Danel. Samen met pianist Frank Peters zal dan
de wereldpremière van Sorabji's Piano Quintet gebracht worden.
Alle tussen
1919 en 1931 geschreven werken werden in 1938 exclusief gepubliceerd
door Oxford University Press. Daar onder valt zijn in 1918 geschreven
Vijfde Pianoconcert, opgedragen aan de Franse meesterpianist en pedagoog
Alfred Cortot. Het is slechts één van die tien merkwaardige
pianoconcerten die tot op heden nooit werden gespeeld. Het optreden
door het Radio Symfonie Orkest brengt daar verandering in. Op 16 maart
2003 zal de Amerikaanse Sorabji specialiste Donna Amato samen met dirigent
Ed Spanjaard eindelijk de eerste uitvoering geven. En er zal duidelijk
worden dat Sorabji heel goed kon orkestreren.
Hoogtepunt
is misschien wel de wereldpremière van de Symfonie no. 4 uit
1964, de afsluiting van het projekt. Dit opus magnum dat een prachtige
waaier te zien geeft van alle compositietechnieken die in de loop der
jaren in Sorabji's werk tot rijping zijn gekomen, duurt maar liefst
bijna 5 uur! Een aantal jaren geleden kwamen het Rotterdamse Theater
De Lantaarn en deze ex-leerling van Geoffrey Madge een toekomstige uitvoering
overeen die door omstandigheden tot nu toe uitbleef. Gezien de hoeveelheid
studie-uren heeft het Fonds voor de Podiumkunsten hem subsidie toegekend.
NPS Radio hecht grote waarde aan dergelijk pionierswerk en is van mening
dat zo'n initiatief niet aan dit projekt mag voorbijgaan.
Vooraf
aan ieder concert zal Alistair Hinton, de drijvende kracht achter de
Sorabji Stichting, een korte inleiding geven.
1.
Jonathan Powell, piano
zaterdag 1 februari 2003, 20.15 . Uitzending 14 februari en 5 maart
in NPS in de Middag.
19.30 - 20.00 inleiding door Alistair Hinton, voorzitter van de Sorabji
Foundation
Alexander
Scriabin Sonata nr. 7 (1912)
Kaikhosru Sorabji Passeggiata veneziana sopra la Barcarolla di Offenbach
(1956) *
Ferruccio Busoni All'Italia ! (1907)
Berceuse (1909)
Kaikhosru Sorabji Uit Transcedental Studies(1940/'44)
nr. 4 Scriabinesco*
nr. 84 Tango habanera**
pauze
Kaikhosru Sorabji Gulistan (1940) *
Leopold Godowsky Symphonische Metamorphosen über Johann Strauss'
Die Fledermaus (1907) *
2.
Quatuor Danel mmv Frank Peters, piano
22 februari 2003, 20.15 uur. Uitzending 12 maart NPS in de Middag.
19.30 - 20.00 inleiding door Alistair Hinton, voorzitter van de Sorabji
Foundation
Percy Grainger
Three Folktunes * 10'
1. Molly on the Shore (British Folk-Music Setting No. 1) (1907)
2. Beautiful Fresh Flower ( 1935) (arr. Peter Sculthorpe)
3. Died for Love (British Folk-Music Setting No. 10) (1907)
(arr. Barry Peter Ould)
Kaikhosru Sorabji Pianokwintet no. 1 (1920) * 30'
pauze
Kaikhosru Sorabji Fantaisie espagnole voor piano solo * 17'
Frederick Delius String Quartet (1916) 28'
3.
Radio Symfonie Orkest olv Ed Spanjaard mmv Donna Amato, piano
zondag 16 maart 2003 14.15 uur. Uitzending 19 maart NPS in de Middag.
(productie 12.03-16.03)
13.30 - 14.00 inleiding door Alistair Hinton, voorzitter van de Sorabji
Foundation.
Ferruccio
Busoni Tanz-Walzer für Orchester op. 53 (1920) 12'
("Dem Andenken Johann Strauss")
Kaikhosru Sorabji Piano Concerto nr. 5 ** (1920) 35'
pauze
Ferruccio Busoni Berceuse élégiaque (1917) 10'
Percy Grainger The Warriors (1916) * 18'
4.
Reinier van Houdt, piano
zondag 16 maart 2003 17.00
Kaikhosru Sorabji Symfonie no. 4 for piano alone (1962-1964)** 280'
Drie pauzes.
* Nederlandse
première
** wereldpremière
17.00
Part 1: Moderatamente Allegro 1.23 min
18.30 eerste pauze
18.50
Part 2: Preludio-Corale e Variazioni
* Liturgicamenti - Molto Moderato - Quasi Cantico Gregoriano
* Interludio: Perpetuum Mobile
* Ostinato - Moderatissimo Quasi Lento
* Vivace: Scorrevole: Fuggitivo 47 min
19.40 tweede
pauze
20.00
Part 3 Variazioni: Tema: Largamente, Solenne 1.20 min
1. Vivace 2. Quasi Adagio 3. Oscuramenti Minaccioso 4. Mormorando Tranquillamenti
5. Tranquillo 6. Vivace Leggiero 7. Moderatamente Allegro 8. Quasi Notturno
9.Abbastanzo Vivace 10. Moderato Sostenuto 11. Vivace e Saltando 12.
Vivace Nervoso 13. Moderato 14. Sostenuto 15. Staccatissimo Vivace e
Leggiero 16. Lento: Oscuro Velato 17. Vivo 18. Flessibile:Bene e Dolcementi
Cantando 19. Vivo e Secco 20. Vivo 21. Molto Legato: Adagietto 22. Adagietto
e Legatissimo 23. Legatissimo 24. Abbastanza Brioso 25. Tranquillo 26.
Vivace Assai 27. Morbidamente Dolce 28. Andante 29. Allegro Brioso 30.
Legatissimo 31. Vivace Abbastanza 32. Moderato 33. Molto piu Lento 34.
Quasi Saltando: Leggiero Molto 35. Vivace: Volante 36. Molto Moderato
e Legatissime Sempre 37. Pesante: Acceso? 38. Quasi Adagio 39. Energico:
Con Impeto 40.Moderato 41. Con Impeto 42. Veemente? 43. Tranquillo 44.
Deciso: Con Enfasi?
45. Lento 46. Adagio 47. Vivace Martellato
21.20 derde
pauze
21.40 55
min
Variatie 48. Dolcissimo e con Colore e con Somma Fantasia 49. Quasi
Cadenza: Toccata - Fuga I (a quatro voci): Moderato - Fuga II (a cinque
voci): Tranquillo - Fuga III (a tre voci): Animato - Stretto: Pochito
piu Lento
Part 3: Finale: Abbastanza Andante
22.45 verwachte eindtijd
|
