Joris Ivens Documentaire. Film China niet als een roos gaf Premier Zhou Enlai als advies mee aan de documentairemaker Joris Ivens, toen deze in 1972 aan de opnamen begon van zijn belangrijkste filmproject over China. De premier bedoelde dat Ivens niet alleen de mooie kanten van China moest laten zien. Terugblikkend wordt duidelijk hoe dubbelzinnig dat advies was. In Een oude vriend van het Chinese Volk wordt aan de hand van de ervaringen van Ivens in China een beeld gegeven van de wijze waarop de Chinese leiders tijdens de Culturele Revolutie kunstenaars, journalisten en filmers voor hun zaak wisten in te zetten. Een onderwerp dat ook nu nog actueel is. Regie: Rene Seegers.

Een Oude Vriend van het Chinese Volk vertelt het verhaal van de cineast, Joris Ivens (1898-1989) en zijn relatie met China. De documentaire gaat over vriendschap, loyaliteit en integriteit. De film gaat ook over het wantrouwen jegens de buitenlander die China in beeld probeert te brengen en het oppoetsen van de waarheid door de Chinees Communistische overheid ? zoals dat filmers en journalisten ook op dit moment overkomt.

In 1966 werden in China deuren en vensters gesloten voor buitenlanders. Er vond een Culturele Revolutie plaats waarbij men geen behoefte had aan pottenkijkers. Pas in 1971 toen het land weer enigszins tot rust was gekomen werden op uitnodiging van premier Zhou Enlai twee buitenlanders uitgenodigd om voor het eerst weer filmopnamen te komen maken in China. De Italiaan Michelangelo Antonioni, lid van de Italiaans Communistische Partij en de Nederlander Joris Ivens, een trouwe vriend van het Chinese volk.

Bijna twee jaar lang maakte Ivens opnamen in China en monteerde hij uit dit materiaal een documentaire reeks met de titel Hoe Yukong de bergen verzette ? twaalf delen, met te samen een speelduur van 12 uur. De reeks werd in 1976 in Parijs in de bioscoop uitgebracht en bezocht door 140.000 bezoekers. In Nederland werd de serie in 1978 door de NOS integraal uitgezonden. Men was nieuwsgierig naar hoe het er nu in China uitzag.
Toen begin jaren '80 druppelsgewijs bekend werd welke gruwelijkheden zich in China in naam van de Culturele Revolutie hadden afgespeeld, heeft Ivens een vloed van kritiek over zich heen gekregen. Men beschuldigde hem ervan propaganda gemaakt te hebben voor een dictatoriaal regiem of men achtte hem na? dat hij zich als filmmaker had laten gebruiken voor het verhullen van de waarheid van Mao's dictatuur.

Maar wat is er werkelijk gebeurd ? Voor Ivens betekende het maken van een documentaire een zoektocht naar waarheid. In Yukong probeert hij een waarheidsgetrouw beeld te geven van hoe China veranderd is onder Mao's Culturele Revolutie. Naar zijn idee een waarachtig beeld, in werkelijkheid echter een beeld dat hem werd voorgehouden - waar hij maar al te graag in wilde geloven.

Een oude vriend van het Chinese volk probeert aan de hand van gesprekken met Chinese betrokkenen, voor en achter de camera, te achterhalen wat zich tijdens de opnamen van Hoe Yukong de bergen verzette heeft afgespeeld. Gaandeweg wordt ook duidelijk wat er, achter Ivens rug en op een voor westerlingen ondoorgrondelijke manier, door de Chinese regering werd georganiseerd: er werd als het ware een kijkdoos voor Ivens gecre?d waarin hij naar zijn gevoel vrij mocht rondkijken, maar alleen zag wat de regering wilde dat hij zag. Om na te gaan hoe Ivens zich hieronder heeft gevoeld en hoe hij zich daar later rekenschap van heeft gegeven, spreekt acteur Jeroen Willems in deze documentaire met toenmalige 'vrienden' van Ivens, met 'acteurs' uit de Yukong-documentaires  en met buitenlanders die in dezelfde tijd in China waren. Jeroen Willems verdiept zich in het karakter van Joris Ivens, zoals hij dat ook doet wanneer hij rol van een bestaand karakter voorbereidt in een speelfilm.

Terugkerend naar de plekken waar Ivens heeft gefilmd, valt te zien wat er in ruim dertig jaar in China is veranderd en wat er terecht gekomen is van de idealen die Ivens in zijn films verheerlijkte. De lotgevallen van Ivens medewerkers geven een indruk van wat het Chinese volk tijdens de Culturele Revolutie heeft moeten doorstaan en hoe men er nu voor staat.

Een film van Ren?eegers